wstęp do informatyki
Niniejsza monografia dotyczy, w najogólniejszym ujęciu, opisu procesu zarządzania systemem ekonomicznym przedstawionego w kategoriach informacyjnych. Mówiąc o systemie ekonomicznym (oznaczamy go w pracy skrótem SE) mamy na myśli formalnie wyodrębniony podmiot gospodarujący, funkcjonujący zarówno w sferze produkcji materialnej, jak i niematerialnej, jak np. przedsiębiorstwo (jednostka równorzędna),' urząd lub instytucja zlokalizowana na dowolnym szczeblu organizacyjnym gospodarki narodowej.
W związku z tak określonym obszarem zainteresowania zasadne wydaje się pytanie, dlaczego informacyjny punkt widzenia na proces zarządzania został wybrany jako podejście wiodące. Podejście takie wydaje się nam właściwe z następujących, głównych przyczyn:
1. Teoria organizacji zarządzania — w obecnym, metodologicznym ujęciu — nie jest spójna, jeśli chodzi o lansowane punkty widzenia, priorytetowe obszary zainteresowań oraz tworzone koncepcje. Jest to zrozumiałe, jeśli się weźmie pod uwagę interdyscyplinarny charakter tej nauki, dopuszczający wielokryteryjne punkty widzenia. Stan ten doprowadził do tego, że istnieje konglomerat podejść, ujęć czy „szkół" lub kierunków w ramach teorii zarządzania — począwszy od najogólniejszego, prakseologicz-nego jej ujęcia, poprzez teorie systemowe i cybernetyczne, teorie wywodzące się z psychologii i socjologii, a skończywszy na tzw. ujęciu sytuacyjnym i empirycznym. Ten konglomerat ujęć, który nawet doczekał się miana „dżungli teorii organizacji sprawia, że powstaje naturalne dążenie do znalezienia jakichś niezmienniczych atrybutów zarządzania, pozwalających na dokonywanie pewnych ujęć syntetycznych — od strony metodologicznej — oraz na formułowanie wskazań praktycznych dla sfery zastosowań. Jak się wydaje, informacyjne podejście do problematyki zarządzania może spełnić wymagania takiego syntetycznego podejścia.
2. Bez względu na rodzaj podejścia do problemów zarządzania można bez większego błędu przyjąć, że w analizie zasad funkcjonowania określonego systemu złożonego z ludzi (w tym zwłaszcza systemu ekonomicznego) oraz w kierunkach jego usprawnień problematyka informacyjno-decyzyjna jest uważana za jedną z podstawowych. Warto podkreślić, że decydowanie jest tożsame z generowaniem pewnego szczególnego typu informacji, tj. decyzji, którą się traktuje jako informację wyposażoną w dodatkowy atrybut sprawczy, tzn. zmuszający człowieka do podejmowania działań, o których zakresie i sposobach decyzja ta informuje. Istnieje zatem zarówno teoretyczne, jak i praktyczne uzasadnienie dla bliższego zainteresowania się sferą informacji i decyzji w procesach zarządzania.
3. Sfera zarządzania jest niewątpliwie obszarem występowania procesów myślowych i koncepcyjnych, a więc takich, w których człowiek operuje wyłącznie na informacjach (posługując się, lub nie, specjalnym aparatem ułatwiającym te operacje, m.in. techniką komputerową). Informacja stanowi więc „surowiec, półfabrykat i produkt finalny" tych operacji myślowo-koncepcyjnych, co również czyni z niej najistotniejsze tworzywo procesów zarządzania.
4. Konfrontując teorię i praktykę zarządzania można spostrzec, iż — bez względu na stopień rozwoju proponowanych ujęć i rozwiązań oraz ich finezję — ludzie nie pokonali jeszcze trudności w procesach doskonalenia systemu zarządzania. Trudności te wynikają z jakości stosowanych w praktyce metod, technik, podejść i teorii. Wspomniane trudności, mimo iż występują, zmieniają swą treść i atrybuty, będące pochodnymi poziomu wdrożonej do praktyki wiedzy o zarządzaniu. Jak się wydaje, wyjaśnienia tych trudności można upatrywać w relacjach zachodzących między człowiekiem — elementarnym podmiotem zarządzania — a otaczającym go światem informacji. Relacje te dotyczą zwłaszcza sposobów postrzegania, analizy, oceny, wnioskowania i decydowania o problemach, które — w ramach zarządzania systemem ekonomicznym — człowiek ma rozwiązać w danym czasie. Sposoby te można ująć w kategoriach informacji.
Jak się wydaje, przytoczone racje są na tyle wystarczające, że można je przyjąć za punkt wyjścia bardziej szczegółowych rozważań, co już na wstępie każe postawić pytanie o ich cel i sposób prezentacji.
Ogólnym celem naszej monografii jest wyjaśnienie sposobu funkcjonowania systemu ekonomicznego poprzez analizę tworzenia i działania systemu informacyjno-decyzyjnego istniejącego w danym przedsiębiorstwie, urzędzie lub instytucji. W stosunku do tak zarysowanego celu należy dodatkowo zaznaczyć, co następuje:
1. Informacje i zbudowane z nich informacyjne systemy zarządzania nie pojawiają się jak deus ex ntachina. Tworzą je ludzie — członkowie systemów ekonomicznych. Nie można zatem pomijać roli człowieka (ludzi) w procesach informacyjnych, związanej z ich tworzeniem, sposobami funkcjonowania i kierunkami usprawnień. Wymaga to uwzględnienia dwóch bardzo złożonych czynników, które wpływają na taki, a nie inny kształt systemu informacyjnego.
Pierwszy z nich to czynnik ludzki. Ogólnie rzecz ujmując wiadomo, że z jednej strony człowiek, przystępując do członkostwa w danym systemie ekonomicznym, wnosi do niego wraz ze sobą pewne osobiste oczekiwania, indywidualne cele i zamiary, które chce zrealizować uczestnicząc w tym systemie. Z drugiej strony, system ekonomiczny — jako formalny zespół ludzi — stawia przed swymi członkami pewne rygory, wymagania i oczekiwania, nie zawsze zbieżne z indywidualnymi oczekiwaniami, celami i zamiarami. Te dwa punkty widzenia wymagają zatem synchronizacji. Stawiamy tu tezę, że synchronizacja ta następuje w obliczu konfliktów interesów ludzi — członków organizacji. Konflikty te nie mogą również ominąć sfery informacji i ich wymiany.
W związku z tak określonym obszarem zainteresowania zasadne wydaje się pytanie, dlaczego informacyjny punkt widzenia na proces zarządzania został wybrany jako podejście wiodące. Podejście takie wydaje się nam właściwe z następujących, głównych przyczyn:
1. Teoria organizacji zarządzania — w obecnym, metodologicznym ujęciu — nie jest spójna, jeśli chodzi o lansowane punkty widzenia, priorytetowe obszary zainteresowań oraz tworzone koncepcje. Jest to zrozumiałe, jeśli się weźmie pod uwagę interdyscyplinarny charakter tej nauki, dopuszczający wielokryteryjne punkty widzenia. Stan ten doprowadził do tego, że istnieje konglomerat podejść, ujęć czy „szkół" lub kierunków w ramach teorii zarządzania — począwszy od najogólniejszego, prakseologicz-nego jej ujęcia, poprzez teorie systemowe i cybernetyczne, teorie wywodzące się z psychologii i socjologii, a skończywszy na tzw. ujęciu sytuacyjnym i empirycznym. Ten konglomerat ujęć, który nawet doczekał się miana „dżungli teorii organizacji sprawia, że powstaje naturalne dążenie do znalezienia jakichś niezmienniczych atrybutów zarządzania, pozwalających na dokonywanie pewnych ujęć syntetycznych — od strony metodologicznej — oraz na formułowanie wskazań praktycznych dla sfery zastosowań. Jak się wydaje, informacyjne podejście do problematyki zarządzania może spełnić wymagania takiego syntetycznego podejścia.
2. Bez względu na rodzaj podejścia do problemów zarządzania można bez większego błędu przyjąć, że w analizie zasad funkcjonowania określonego systemu złożonego z ludzi (w tym zwłaszcza systemu ekonomicznego) oraz w kierunkach jego usprawnień problematyka informacyjno-decyzyjna jest uważana za jedną z podstawowych. Warto podkreślić, że decydowanie jest tożsame z generowaniem pewnego szczególnego typu informacji, tj. decyzji, którą się traktuje jako informację wyposażoną w dodatkowy atrybut sprawczy, tzn. zmuszający człowieka do podejmowania działań, o których zakresie i sposobach decyzja ta informuje. Istnieje zatem zarówno teoretyczne, jak i praktyczne uzasadnienie dla bliższego zainteresowania się sferą informacji i decyzji w procesach zarządzania.
3. Sfera zarządzania jest niewątpliwie obszarem występowania procesów myślowych i koncepcyjnych, a więc takich, w których człowiek operuje wyłącznie na informacjach (posługując się, lub nie, specjalnym aparatem ułatwiającym te operacje, m.in. techniką komputerową). Informacja stanowi więc „surowiec, półfabrykat i produkt finalny" tych operacji myślowo-koncepcyjnych, co również czyni z niej najistotniejsze tworzywo procesów zarządzania.
4. Konfrontując teorię i praktykę zarządzania można spostrzec, iż — bez względu na stopień rozwoju proponowanych ujęć i rozwiązań oraz ich finezję — ludzie nie pokonali jeszcze trudności w procesach doskonalenia systemu zarządzania. Trudności te wynikają z jakości stosowanych w praktyce metod, technik, podejść i teorii. Wspomniane trudności, mimo iż występują, zmieniają swą treść i atrybuty, będące pochodnymi poziomu wdrożonej do praktyki wiedzy o zarządzaniu. Jak się wydaje, wyjaśnienia tych trudności można upatrywać w relacjach zachodzących między człowiekiem — elementarnym podmiotem zarządzania — a otaczającym go światem informacji. Relacje te dotyczą zwłaszcza sposobów postrzegania, analizy, oceny, wnioskowania i decydowania o problemach, które — w ramach zarządzania systemem ekonomicznym — człowiek ma rozwiązać w danym czasie. Sposoby te można ująć w kategoriach informacji.
Jak się wydaje, przytoczone racje są na tyle wystarczające, że można je przyjąć za punkt wyjścia bardziej szczegółowych rozważań, co już na wstępie każe postawić pytanie o ich cel i sposób prezentacji.
Ogólnym celem naszej monografii jest wyjaśnienie sposobu funkcjonowania systemu ekonomicznego poprzez analizę tworzenia i działania systemu informacyjno-decyzyjnego istniejącego w danym przedsiębiorstwie, urzędzie lub instytucji. W stosunku do tak zarysowanego celu należy dodatkowo zaznaczyć, co następuje:
1. Informacje i zbudowane z nich informacyjne systemy zarządzania nie pojawiają się jak deus ex ntachina. Tworzą je ludzie — członkowie systemów ekonomicznych. Nie można zatem pomijać roli człowieka (ludzi) w procesach informacyjnych, związanej z ich tworzeniem, sposobami funkcjonowania i kierunkami usprawnień. Wymaga to uwzględnienia dwóch bardzo złożonych czynników, które wpływają na taki, a nie inny kształt systemu informacyjnego.
Pierwszy z nich to czynnik ludzki. Ogólnie rzecz ujmując wiadomo, że z jednej strony człowiek, przystępując do członkostwa w danym systemie ekonomicznym, wnosi do niego wraz ze sobą pewne osobiste oczekiwania, indywidualne cele i zamiary, które chce zrealizować uczestnicząc w tym systemie. Z drugiej strony, system ekonomiczny — jako formalny zespół ludzi — stawia przed swymi członkami pewne rygory, wymagania i oczekiwania, nie zawsze zbieżne z indywidualnymi oczekiwaniami, celami i zamiarami. Te dwa punkty widzenia wymagają zatem synchronizacji. Stawiamy tu tezę, że synchronizacja ta następuje w obliczu konfliktów interesów ludzi — członków organizacji. Konflikty te nie mogą również ominąć sfery informacji i ich wymiany.
