Metoda kalkulacji podziałowej — jak wiemy — polega na tym, że poniesione i zaliczone na dany okres koszty produkcji dzieli się przez ogólną liczbę wyprodukowanych w tym okresie jednostek kalkula­cyjnych, otrzymując w ten sposób koszt jednostki kalkulacyjnej. Przed­miotem podziału mogą być przy tym:

• wszystkie pozycje kosztów (łącznie z wartością zużytych materiałów lub półfabrykatów);
• koszty — z wyjątkiem materiałów lub półfabrykatów — jeżeli do produkcji różnych jednostek zużywa się materiały lub półfabrykaty róż­nego rodzaju, o różnej wydajności, jakości, cenie itp.; w takim wypadku koszty materiałów lub półfabrykatów odnosi się bezpośrednio na poszcze­gólne jednostki kalkulacyjne.

Tak więc przy metodzie kalkulacji podziałowej koszt jednostki kalku­lacyjnej jest ustalany za pomocą wzorów:
1)   koszt jednostki kalkulacyjnej,
2)   koszt jednostki kalkulacyjnej
koszty danego okresu liczba jednostek kalkulacyjnych wytworzonych w danym okresie materiały lub  półfa­brykaty    zużyte    na wytworzenie jednost­ki kalkulacyjnej koszty danego okresu (bez materiałów i półfabrykątów) liczba jednostek kal­kulacyjnych   wytwo­rzonych w danym okresie.
Metoda kalkulacji podziałowej ma zastosowanie w przedsiębiorstwach, które produkują masowo — przy zastosowaniu tego samego surowca, tych samych urządzeń i tych samych procesów technologicznych — jeden wyrób lub różne, lecz pokrewne, wyroby stanowiące jedną jednostkę kalku­lacyjną, tzn. uznane umownie za produkty jednorodne.
W pierwszym wypadku jednostką kalkulacyjną są fizyczne jednostki wyrobu, w drugim — odpowiednie jednostki umowne, wynikające ze spro­wadzenia różnorodnych produktów do „wspólnego mianownika".
Ustalając liczbę wytworzonych w okresie jednostek kalkulacyjnych na­leży uwzględnić, że w poszczególnych wydziałach obok produkcji zakoń­czonej (wyrobów gotowych) mogą występować na początek i na koniec okresu pozostałości produkcji niezakończonej, o różnym stopniu zaawan­sowania. Dlatego — w wypadku występowania produkcji niezakończonej na koniec okresu — dzielenie poniesionych kosztów tylko przez ilość wy­tworzonych w danym okresie wyrobów nie byłoby prawidłowe i dlatego przy podziale kosztów należy uwzględnić również produkcję niezakończo-ną na koniec okresu.
Wycena produkcji niezakończonej na koniec okresu jest dokonywana zazwyczaj po koszcie rzeczywistym danego okresu, przy czym dla obliczenia tej wielkości ustala się najczęściej w praktyce, przynaj­mniej w przybliżeniu, procentowy stopień gotowości (przerobu) tej pro­dukcji w stosunku do wyrobu zakończonego i uwzględnia ten stosunek przy kalkulacji. Jeżeli ze względu na technologię i rodzaj produkcji dokładne ustalenie stopnia przerobu produktów jest zbyt trudne albo pracochłonne, stosuje się niejednokrotnie wymienione poniżej różne uproszczenia.
1.   Zakłada się, że produkcja w toku nie występuje w ogóle bądź przyj­muje się jej stan za niezmienny, badany jedynie okresowo; w takim wy­padku całość kosztów okresu stanowi koszt produkcji gotowej (półfabry­katów).
2.  Przyjmuje się, że produkcja w toku znajdująca się w wydziałach w końcu okresu sprawozdawczego jest wyceniana wyłącznie po koszcie materiałów 2, które to koszty obejmują rzeczywistą wartość zużycia surow1 ców, półfabrykatów obcej lub własnej produkcji i innych ważniejszych ma­teriałów bezpośrednich według cen zakupu (wytworzenia) wraz z przypa­dającymi na .nie kosztami zakupu '(kontraktacjii i skupu) i odchyleniami od cen ewidencyjnych.
3.   Zakłada się, że produkcja w toku jest przerobiona przez dany wy­dział w 50% w stosunku do skończonego produktu wydziału, niezależnie od rzeczywistego stopnia jej przerobu.
4.   Wszystkie koszty produkcji w toku lub tylko koszty bezpośrednie wy­cenia się po koszcie normatywnym lub planowanym; na tej zasadzie oparto tzw. taryfikatory, na podstawie których ustala się — posługując się za­zwyczaj normami i kosztami planowanymi lub normatywnymi — jednost­kowy koszt produkcji w toku znajdującej się na różnych stanowiskach pracy. Koszty bezpośrednie jednostki produktu oblicza się w taryfikato­rach w sposób narastający, w przekroju operacji lub ich grup; koszty wy­działowe i ogólnozakładowe dolicza się na produkcję w toku globalnie, za­zwyczaj za pomocą rzeczywistego narzutu tych kosztów. Jeżeli jednak rzeczywiste narzuty kosztów wydziałowych i ogólnozakładowych są niższe od narzutów normatywnych lub planowanych, to do wyceny produkcji w toku na koniec roku przyjmuje się rzeczywiste narzuty kosztów wy­działowych i ogólnozakładowych. Zasada ta dotyczy także wypadków, gdy koszty wydziałowe i ogólnozakładowe są rozliczane za pomocą — stoso­wanych w danym przedsiębiorstwie —■ narzutów stałych.
Tak więc, jeśli w przedsiębiorstwie występuje produkcja niezakończona na koniec okresu, którą ma się uwzględnić w rachunkowe usługi, to przed przy­stąpieniem do kalkulacji wyrobów należy:
a)  sprowadzić produkcję niezakończona i produkcję gotową do „wspól­nego mianownika", tzn. przeliczyć produkcję niezakończona na jednostki wyrobu gotowego, albo
b)  zastosować do wyceny produkcji w toku odpowiednie uproszczone zasady jej wyceny, np. według kosztów materiałowych, kosztów planowanych,   kosztów  normatywnych,   z   uwzględnieniem  stopnia   wykończer produkcji niezakończonej w stosunku do wyrobu gotowego.
W pierwszym wypadku (a) produkcja gotowa i produkcja w toku spi wadzone do „wspólnego mianownika" (przeliczone na jednostki wyro gotowego) dają podstawę dla podziału rzeczywistych kosztów produkc
W drugim wypadku (b) wartość produkcji niezakończonej (to jest p] dukcji w toku i półfabrykatów), wyceniona po koszcie materiałowym, p nowanym lub normatywnym, zostaje potrącona od poniesionych koszti produkcji. Pozostałość kosztów produkcji zostaje w całości rozliczona wyroby gotowe.Przy wycenie produkcji w toku nie uwzględnia się:

• straty na brakach, która w całości jest rozliczana na dobre wyro gotowe przyjęte w danym okresie do magazynu,
• kosztów specjalnych (kosztów zużycia narzędzi i 'przyrządów specj. nych, kosztów przygotowania nowej produkcji), które w całości są ro2 czane na te dobre wyroby gotowe przyjęte do magazynu, których kos; te dotyczyły,
• materiałów wydanych do produkcji, które nie zostały poddane jei cze procesom produkcyjnym,
• odpadków użytkowych oraz
• produkcji zaniechanej.

Jeżeli wielkości produkcji globalnej nie odbiegają istotnie od wielko produkcji towarowej, to produkcji w toku nie obciąża się kosztami ogólr zakładowymi.
Zapasy półfabrykatów wycenia się według rzeczywistego kosztu ich w tworzenia, a w razie stosowania cen ewidencyjnych —- według cen e dencyjnych, skorygowanych o odchylenia tych cen od rzeczywistego koi tu wytworzenia półfabrykatów.
Półfabrykatów nie obciąża się kosztami ogólnozakładowymi, jeśli i obciąża się nimi również produkcji w toku.
Półfabrykaty można wyceniać także — jeżeli zasada taka jest stos wana w odniesieniu do produkcji w toku — w koszcie normatywnym 1 planowanym.
Koszty procesu produkcyjnego mogą być ujęte w sumach globalny łącznie dla całego procesu wytwórczego lub grupowo, według poszczeg< nych etapów procesu technologicznego, wydziałów, oddziałów, w sposób przyjęty w danym typie przedsiębiorstwa. Wartość poznawcza kalkulacji, ujmującej oddzielnie koszty poszczególnych etapów produkcji, jest znacz­nie większa od kalkulacji wykazującej łączny koszt dla całego procesu wy­twórczego.    >
Zależnie od charakteru produkcji oraz jej organizacji są stosowane na­stępujące odmiany kalkulacji podziałowej:
1)   kalkulacja podziałowa prosta — przy produkcji prostej jedno­rodnej,
2)  kalkulacja podziałowa ze współczynnikami — przy pro­dukcji prostej, różnorodnej,
3)   kalkulacja procesowa — przy produkcji złożonej. Szczególną odmianą kalkulacji podziałowej ze współczynnikami (prostej
lub procesowej) jest kalkulacja  produkcji  sprzężonej   (łącznej).
Wymienione odmiany kalkulacji podziałowej mogą występować w prak­tyce zarówno w formie czystej, jak i mieszanej. Nie zmienia to jednak w niczym podstawowych zasad, na jakich została oparta każda z tych odmian.