Podstawowymi czynnikami kształtującymi wysokość kosztów działalności operacyjnej produkcyjnej są:
a)  typ produkcji,
b)  wielkość produkcji,
c)   organizacja produkcji.

Typ produkcji określa — w zasadzie — rodzaj i ilość produko­wanych wyrobów. Wśród typów produkcji rozróżnia się:

1)  produkcję masową,
2)  produkcję jednostkową,
3)  produkcję seryjną.

Produkcja masowa polega na wytwarzaniu jednego rodzaju lub asortymentu podobnych wyrobów — w sposób ciągły i w dużych ilościach. Produkcję masową cechuje prawie niezmienne obciążenie stanowisk robo­czych, daleko posunięty podział czynności produkcyjnych i związana z tym specjalizacja pracy, pozwalająca na zatrudnienie mniej kwalifikowanego personelu, oraz stosunkowo krótka droga obiegu produktu między stano­wiskami pracy ze wzglądu na łatwość ustawienia stanowisk w sposób uwzględniający stałą kolejność czynności, rozłożenie kosztów czynności przygotowawczych i zakończeniowych na duże ilości produkcji itp. Pro­dukcja masowa wymaga sprawnej, ustabilizowanej organizacji zaopatrze­nia oraz gospodarki narzędziowej i remontowej. Zakłócenia w pracy tych stanowisk mogą bowiem spowodować zatrzymanie niemal całej produkcji.
Najwyższą formą produkcji masowej jest produkcja taśmowa, przy której proces produkcyjny odbywa się nieprzerwanie, a czas poszcze­gólnych operacji obróbczych jest wyznaczony przez szybkość przesuwania się taśmy.

Produkcja jednostkowa polega na wytwarzaniu różnego ro­dzaju pojedynczych wyrobów lub małych ich serii. Cechuje ją: niepowta­rzalność albo nieznaczna powtarzalność produkcji wyrobów i związana z tym konieczność posiadania wysokich kwalifikacji przez załogę oraz ma­szyn zdolnych do wykonywania różnych operacji, zazwyczaj długa droga wytwarzanych produktów pomiędzy poszczególnymi stanowiskami pracy (ze względu na niemożność ustawienia stanowisk roboczych według stałej kolejności operacji, właściwej przy produkcji masowej), rozkładanie się czynności przygotowawczych i zakończeniowych na małą liczbę jednostek.

Produkcja seryjna  jest pośrednią formą między produkcją masową i jednostkową. Produkcja seryjna polega ma jednoczesnym wytwa- , rzaniu różnych wyrobów w większych lub mniejszych seriach (partiach produkcyjnych) z góry ustalonych i ilościowo ograniczonych oraz powta-  ; rzających się okresowo. Zależnie od wielkości serii rozróżnia się produk­cję   wielko-   albo  małoseryjna.   Produkcja wielkoseryjna wyka- ; żuje wiele podobieństw do produkcji masowej (powtarzające się — w mia­rę  uruchomienia produkcji iserii — równomierne  obciążenie  stanowisk roboczych, specjalizacja pracy, stosunkowo krótka droga obiegu produko­wanych przedmiotów). Produkcja małoseryjna jest zbliżona charakterem w zasadzie do produkcji jednostkowej.
Jeżeli w różnych wydziałach jednego przedsiębiorstwa przeważa różny typ produkcji (masowej, seryjnej, a nawet jednostkowej), to typ produk­cji przedsiębiorstwa określa się na podstawie produkcji przeważającej liczby stanowisk.
W poszczególnych typach produkcji można rozróżnić produkcję prostą — jednofazową i produkcję złożoną — wielofazową.
Produkcja prosta występuje tylko jako produkcja masowa, na­tomiast produikcja złożona — w każym z trzech wymienionych typów produkcji.
W zależności od związku z technologią produkcji wyrobów rozróżnia się produkcję złożoną:

• procesową (łańcuchową), w toku której surowiec przechodzi „łańcuchowo" (kolejno) przez szereg faz produkcyjnych (np. w cegielna),
• montażową (równoległą), w toku której wytwarza się z różnych surowców, w różnych wydziałach, niezależnie od siebie — części składowe wyrobu, które w końcowym etapie są montowane w wyrób gotowy.

Typ produkcji wpływa na organizację produkcji, a tym samym na wy­sokość kosztów i wzajemne proporcje między różnymi ich pozycjami.
Produkcja masowa i wielkoseryjna, oparta na daleko posuniętym po­dziale i specjalizacji pracy, jest z reguły tańsza od produkcji jednostkowej albo małoseryjnej, wymagającej wysokich kwalifikacji załogi, dużych na­kładów przygotowawczych i specjalnych, często kosztownych i nie zawsze w pełni wykorzystanych maszyn itp. Warunkiem sprawnego funkcjono­wania produkcji masowej jest jednak bardzo dokładne przygotowanie no­wej produkcji, ścisła kooperacja z dostawcami, rytmiczna praca wydzia­łów pomocniczych, zazwyczaj bardzo rozbudowanych itp.
Produkcję masową i wieloseryjną cechuje jej powtarzalność (stąd na­zwa „produkcja powtarzalna"), a małoseryjną i jednostkową jej niepowta­rzalność lub mała powtarzalność (stąd nazwa „produkcja niepowtarzalna").

Wielkość przedsiębiorstwa i jego wyposażenie wyznaczają w zasadzie rozmiary produkcji. Niewykorzystanie możliwości produkcyjnych przed­siębiorstwa jest przyczyną przestojów, w wyniku których część kosztów — przede wszystkim o charakterze stałym — rozkłada się na mniejszą ilość produkowanych wyrobów, (niżby to było możliwe. Dlatego też stopień in­tensywności wykorzystania zdolności produkcyjnych decyduje w dużej mierze o wysokości jednostkowego kosztu wytworzenia.
Podjęcie produkcji określonych produktów musi być poprzedzone od­powiednim przygotowaniem. W jego zakres wchodzi określenie: warunków technicznych, jakim ma odpowiadać produkt, jego konstrukcji lub recep­tury, sposobu (technologii) wytwarzania, tzn. z jakiego surowca, przy uży­ciu jakich narzędzi i w jaki sposób będzie on produkowany.
Powyższe ustalenia ujmuje się w dokumentacji technologicznej, zawie­rającej charakterystykę wyrobu, rysunki robocze, receptury, opiisy ope­racji, wykaz maszyn i urządzeń niezbędnych do wykonania danych wy­robów, rodzaj surowca, tolerancję obróbki, normy czasowe dla opera­cji itp.
Do dalszych zagadnień wpływających na wielkość kosztów należy takie zorganizowanie procesów produkcji, które zapewniłoby terminowe wyko­nanie wyrobów lub ich części przy jednoczesnym optymalnym wykorzy­staniu posiadanych maszyn i urządzeń oraz zatrudnionych pracowników.
Pozostałymi czynnikami decydującymi o poziomie kosztów są: konstruk­cja produkowanych wyrobów, technologia produkcji, postęp techniczny, stopień wykorzystania parku maszynowego, kwalifikacje załogi, oddalenie od źródeł zaopatrzenia i zbytu itp.