ODCHYLENIA OD KOSZTÓW NORMATYWNYCH
Wielkość ponoszonych przez przedsiębiorstwo rzeczywistych kosztów produkcji jest różna od wielkości kosztów normatywnych obliczonych według zasad omówionych w punkcie poprzednim. Różnice między kosztami rzerzywistymi a kosztami normatywnymi określa się mianem odchyleń od kosztów normatywnych.
Odchylenia te mogą powstać na wszystkich pozycjach kalkulacyjnych kosztów.
Odchylenia, których wielkość, rodzaj, 'miejsce i przyczyny powstania są znane i wynikają z odpowiednich dowodów lub z porównań poszczególnych pozycji kosztów rzeczywistych z normatywnymi, nazywa się o d-chyleniami rozpoznanymi.
Wynikają one — a zwłaszcza koszty bezpośrednie związane z procesem produkcji — zazwyczaj z odrębnych dokumentów źródłowych.
Jeśli chodzi o koszty rzeczywiste zużycia materiałów, to są one kontrolowane głównie za pomocą kart limitowych. Na ich podstawie następuje wydawanie materiałów z magazynu — do wysokości limitu, ustalonego zgodnie z obowiązującymi normami zużycia na planowaną w okresie produkcję. Pobranie materiałów ponad limit lub materiałów zastępczych wymaga wystawienia odrębnych dowodów (karty dodatkowe, karty limitowe materiałów zastępczych, karty braków itp.). Dowody wystawiane na rozchód materiałów, które przed właściwym zużyciem podlegają wstępnej przeróbce (rozkrój, cięcie itp.), ujmujące zazwyczaj rozliczenie zużycia materiałów (karty rozkroju, rozliczenie procesu cięcia), zestawia się według zużycia normatywnego i odchyleń od tego zużycia. Dane wynikające z poszczególnych dowodów są w końcu okresu (miesiąca) zestawiane w zbiorczych zestawieniach zużycia materiałów, obejmujących zużycie według norm oraz odchylenia.
Typowymi odchyleniami od kosztów normatywnych materiałów bezpośrednich są:
— odchylenia dotyczące ilości zużycia:
nadmierne zużycie materiałów, mniejsza wydajność surowca, nadmierne odpady, stosowanie materiałów zastępczych itp.,
— odchylenia dotyczące cen materiałów:
odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów ustalane w momencie rozliczenia zakupu,
— odchylenia dotyczące zamiany materiałów:
różnica kosztów wywołana stosowaniem materiałów o innych normach zużycia i cenie.
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów są ujmowane jako odrębna pozycja kalkulacyjna kosztów, bez ich łączenia z pozycją „materiały bezpośrednie" lub „koszty zakupu".
Koszty rzeczywiste płac są kontrolowane w zakresie zużycia pracy w granicach norm za pomocą:
— kart pracy, ujmujących dane o pracy wykonanej przez robotników,
— zmianowych plan-raportów, zawierających dane o wykonaniu określonego zadania produkcyjnego w ciągu jednej zmiany przez określony zespół robotników,
— kart obiegowych (przewodników), grupujących wszystkie czynności wykonane przez różnych robotników, na różnych stanowiskach pracy, przy określonej partii produktów oraz
— miesięcznych kart pracy, dla robót dniówkowych. crm
Odstępstwa (odchylenia) w zakresie norm czasu pracy i stawek plac są odrębnie dokumentowane za pomocą dodatkowych kart pracy. Niekiedy odchylenia od kosztów normatywnych płac bezpośrednich nie są dokumentowane (np. odchylenia powstałe przy wynagrodzeniach wypłacanych według systemu czasowego są obliczane jako różnica między normatywną a rzeczywistą ich wysokością). Dane wynikające z dokumentów są zestawiane w końcu okresu w zbiorczych zestawieniach płac, w których dzieli się płace na płace normatywne i odchylenia od nich.
Typowymi odchyleniami od kosztów normatywnych plac bezpośrednich, zarówno odrębnie dokumentowanymi, jak i nie udokumentowanymi, są:
— odchylenia dotyczące norm czasu pracy:
nadmierne ilości pracy, np. prace dodatkowe, przedłużenie czasu trwania pracy, zastosowanie operacji warunkowych itp.,
— odchylenia dotyczące stawek płac:
opłacanie czynności według zasad dniówkowych wobec niewykonywania norm akordowych itp.,
— odchylenia dotyczące zmiany operacji:
różnica kosztów wywołana stosowaniem zastępczej technologii, przewidującej wykonanie innych operacji, inaczej opłacanych.
Przy rachunku kosztów normatywnych rzeczywiste koszty pośrednie są dokumentowane dowodami analogicznymi jak przy innych rozwiązaniach rachunku kosztów. Dla zapewnienia możliwości korzystniejszego kształtowania kosztów pośrednich celowa jest kontrola poszczególnych ich składników, np. przez limitowanie materiałów pomocniczych, stosowanie marek na zużycie materiałów i czasu pracy (wydawanych do wysokości preliminarzy) itp.
Różnica między rzeczywistymi kosztami wydziałowymi lub ogólnozakładowymi a kosztami obliczonymi za pomocą normatywnego narzutu kosztów pośrednich jest odchyleniem od kosztów normatywnych wydziałowych lub ogólnozakładowych.
Odchylenia te mogą powstać na wszystkich pozycjach kalkulacyjnych kosztów.
Odchylenia, których wielkość, rodzaj, 'miejsce i przyczyny powstania są znane i wynikają z odpowiednich dowodów lub z porównań poszczególnych pozycji kosztów rzeczywistych z normatywnymi, nazywa się o d-chyleniami rozpoznanymi.
Wynikają one — a zwłaszcza koszty bezpośrednie związane z procesem produkcji — zazwyczaj z odrębnych dokumentów źródłowych.
Jeśli chodzi o koszty rzeczywiste zużycia materiałów, to są one kontrolowane głównie za pomocą kart limitowych. Na ich podstawie następuje wydawanie materiałów z magazynu — do wysokości limitu, ustalonego zgodnie z obowiązującymi normami zużycia na planowaną w okresie produkcję. Pobranie materiałów ponad limit lub materiałów zastępczych wymaga wystawienia odrębnych dowodów (karty dodatkowe, karty limitowe materiałów zastępczych, karty braków itp.). Dowody wystawiane na rozchód materiałów, które przed właściwym zużyciem podlegają wstępnej przeróbce (rozkrój, cięcie itp.), ujmujące zazwyczaj rozliczenie zużycia materiałów (karty rozkroju, rozliczenie procesu cięcia), zestawia się według zużycia normatywnego i odchyleń od tego zużycia. Dane wynikające z poszczególnych dowodów są w końcu okresu (miesiąca) zestawiane w zbiorczych zestawieniach zużycia materiałów, obejmujących zużycie według norm oraz odchylenia.
Typowymi odchyleniami od kosztów normatywnych materiałów bezpośrednich są:
— odchylenia dotyczące ilości zużycia:
nadmierne zużycie materiałów, mniejsza wydajność surowca, nadmierne odpady, stosowanie materiałów zastępczych itp.,
— odchylenia dotyczące cen materiałów:
odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów ustalane w momencie rozliczenia zakupu,
— odchylenia dotyczące zamiany materiałów:
różnica kosztów wywołana stosowaniem materiałów o innych normach zużycia i cenie.
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów są ujmowane jako odrębna pozycja kalkulacyjna kosztów, bez ich łączenia z pozycją „materiały bezpośrednie" lub „koszty zakupu".
Koszty rzeczywiste płac są kontrolowane w zakresie zużycia pracy w granicach norm za pomocą:
— kart pracy, ujmujących dane o pracy wykonanej przez robotników,
— zmianowych plan-raportów, zawierających dane o wykonaniu określonego zadania produkcyjnego w ciągu jednej zmiany przez określony zespół robotników,
— kart obiegowych (przewodników), grupujących wszystkie czynności wykonane przez różnych robotników, na różnych stanowiskach pracy, przy określonej partii produktów oraz
— miesięcznych kart pracy, dla robót dniówkowych. crm
Odstępstwa (odchylenia) w zakresie norm czasu pracy i stawek plac są odrębnie dokumentowane za pomocą dodatkowych kart pracy. Niekiedy odchylenia od kosztów normatywnych płac bezpośrednich nie są dokumentowane (np. odchylenia powstałe przy wynagrodzeniach wypłacanych według systemu czasowego są obliczane jako różnica między normatywną a rzeczywistą ich wysokością). Dane wynikające z dokumentów są zestawiane w końcu okresu w zbiorczych zestawieniach płac, w których dzieli się płace na płace normatywne i odchylenia od nich.
Typowymi odchyleniami od kosztów normatywnych plac bezpośrednich, zarówno odrębnie dokumentowanymi, jak i nie udokumentowanymi, są:
— odchylenia dotyczące norm czasu pracy:
nadmierne ilości pracy, np. prace dodatkowe, przedłużenie czasu trwania pracy, zastosowanie operacji warunkowych itp.,
— odchylenia dotyczące stawek płac:
opłacanie czynności według zasad dniówkowych wobec niewykonywania norm akordowych itp.,
— odchylenia dotyczące zmiany operacji:
różnica kosztów wywołana stosowaniem zastępczej technologii, przewidującej wykonanie innych operacji, inaczej opłacanych.
Przy rachunku kosztów normatywnych rzeczywiste koszty pośrednie są dokumentowane dowodami analogicznymi jak przy innych rozwiązaniach rachunku kosztów. Dla zapewnienia możliwości korzystniejszego kształtowania kosztów pośrednich celowa jest kontrola poszczególnych ich składników, np. przez limitowanie materiałów pomocniczych, stosowanie marek na zużycie materiałów i czasu pracy (wydawanych do wysokości preliminarzy) itp.
Różnica między rzeczywistymi kosztami wydziałowymi lub ogólnozakładowymi a kosztami obliczonymi za pomocą normatywnego narzutu kosztów pośrednich jest odchyleniem od kosztów normatywnych wydziałowych lub ogólnozakładowych.
