Przedmiotem zainteresowania nauk ekonomicznych jest gospodarka - nauka o przedsiębiorstwie (n. o p.) interesuje się jednostkami gospodarczymi, które w niej funkcjonują. Są to jednostki gospodarcze zarówno jednoosobowe, jak wielkie i bardzo złożone, o charakterze krajowym i międzynarodowym. Nauka o przedsiębiorstwie zajmuje się gospodarstwami wytwarzającymi dobra i usługi zaspokajające cudze potrzeby. Nie obejmuje więc gospodarstw domowych, które są nastawione na samozaopatrzenie.

Mają one charakter konsumpcyjny, nie zaś wytwórczy. Na pograniczu tych dwóch skrajnych form znajdują się gospodarstwa chłopskie, w których produkcja na potrzeby rynku jest skojarzona z własną konsumpcją (w swej pierwotnej formie były nastawione na pokrycie potrzeb własnych ich właścicieli; współcześnie jednak coraz bardziej zajmują się produk­cją przeznaczoną do sprzedaży). Dlatego również te gospodarstwa są przed­miotem zainteresowania n. o p.

Gospodarstwa nastawione wyłącznie na zaspokojenie cudzych potrzeb mają wyznaczony przez ich właścicieli kapitał na prowadzenie tej działalności. Znajduje to swój wyraz w zapisie o kapitale gqspodarstwa, który jest oddzielony od pozostałego majątku (kapitału) właściciela.

Wydzielenie kapitału w celu tworzenia odrębnych jednostek spotyka się również w innych przypadkach. Jest to powszechne w gospodarce uspołecznionej, gdzie państwo jest głównym właścicielem majątku narodowego i wydziela (wyodrębnia) kapitał w celu tworzenia oddzielnych gospodarstw - przed­siębiorstw. Wyodrębnienie kapitału występuje też w spółkach kapitałowych: akcyjnych (S.A.) i z ograniczoną odpowiedzialnością (Sp. z o.o.), które tworzą podległe sobie spółki-córki; spółki-córki trzeba „wyposażyć" w niezbędny kapi­tał służący do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Zatem gospodarstwo o charakterze przedsiębiorstwa może powstać z tytułu wydzielenia kapitału z większej całości.

Współczesne przedsiębiorstwa, niezależnie od formy ich własności, działają - z wyjątkiem niektórych krajów o izolowanej gospodarce - w warunkach gospodarki kapitalistycznej, co wiąże się z ich funkcjonowaniem na rynku. Przedsiębiorstwa te konkurują, ale też współpracują z sobą; zarówno konkuren­cja, jak i kooperacja są czynnikami (nośnikami) postępu.

Konkurencja zmusza do innowacyjności we wszelkich działaniach: wewnątrz przedsiębiorstwa i na zewnątrz, do tego, aby być lepszym od konkurenta, zaspokajać oczekiwane potrzeby klienta i zdobyć jego uznanie. Zdobywanie klientów jest najważniejszym zadaniem przedsiębiorstwa, bowiem dopiero to pozwala w dłuższym czasie osiągać sukcesy gospodarcze.

Współzawodnictwo powinno być nastawione nie tylko „na dziś", ale również „na jutro". Potrzeby klienta stale się zmieniają i dlatego przedsiębiorstwo musi ciągle unowocześniać swoją działalność, niekiedy zmieniać ją radykalnie, dostar­czać innych, bardziej pożądanych produktów i usług, a czasem zająć się zupełnie odmienną dziedziną.

Przedsiębiorstwo nie tylko odpowiada na potrzeby rynku, ale również je kształtuje. Istnieje wzajemne oddziaływanie tych dwóch stron procesu gospodar­czego. Przedsiębiorstwo tworzy nowe produkty i przyzwyczaja klienta do ich kupowania. Wówczas intensywniej rozwijają się potrzeby na te produkty w różnej skali. Dużą rolę odgrywa też moda. Kreowanie mody, która kończy się sukcesem rynkowym, zapewnia firmie właściwą efektywność gospodarczą.

Współczesne przedsiębiorstwa mają pewne cechy wspólnCfróżniące się. Są to m.in. cechy systemowo zależne i niezależne. Ponadto różnice wynikają z zachowania lub odrzucenia tradycji. Sama zaś tradycja jest zależna od czasu, w którym przedsiębiorstwo powstało, a więc od przeważającego wówczas modelu zarządzania.

Do cech niezależnych od systemu gospodarczego i modeli gospodarki kapitalistycznej należałoby zaliczyć następujące zasady: przedsiębiorczości, in­nowacyjności, gospodarności i równowagi finansowej.

Do cech zależnych systemowo można by z kolei zaliczyć zasady: autonomii, dochodowości, a także formy własności.

Przedsiębiorczość jest cechą właściwą każdego przedsiębiorstwa. Oznacza ona przede wszystkim podejmowanie inicjatyw we wszystkich sferach życia przed­siębiorstwa, łącznie z uwzględnieniem ryzyka. Jest to cecha prywatnych przed­siębiorców. W miarę jednak wzrostu przedsiębiorstwa, gdy zarządzanie zostaje oddzielone od własności, zasada przedsiębiorczości ulega pewnemu osłabieniu ze względu na niechęć do podejmowania ryzyka ze strony kadry zarządzającej.

Przedsiębiorstwo, aby istnieć i utrzymać się na konkurencyjnym rynku, musi odznaczać się innowacyjnością, która przede wszystkim obejmuje produkty, technologię, organizację, metody zarządzania itp. Różny jest stopień innowacyjności poszczególnych przedsiębiorstw, ale bez niej nie ma rozwoju tychże, jak również całej gospodarki.

W każdej z jednostek gospodarczych, niezależnie od rodzaju działalności, kojarzy się przedmioty pracy z samą pracą przy użyciu odpowiednich jej narzędzi. Kojarzenia tego dokonuje kierownictwo spełniając funkcje planowania, or­ganizowania, motywowania i kontroli. Kierownictwo można zatem potraktować jako czwarty czynnik procesu gospodarczego.

Zasada gospodarności jest właściwa każdemu podmiotowi gospodarczemu. Do osiągnięcia danego celu przy minimalnym zużyciu środków podmiot ten dąży, gdy środki te są wyraźnie limitowane. W sytuacji większej swobody podmiot gospodarczy zmierza do maksymalizacji celu. Bywa też, że wybiera coś pośred­niego między maksymalizacją celu a minimalizacją środków. W każdym jednak przypadku mamy do czynienia z realizacją zasady gospodarności. Jest to bowiem swoista cecha każdego gospodarstwa prowadzonego w sposób normalny (racjo­nalny). Zasada ta opiera się na założeniu, że zasoby są ograniczone, a potrzeby nie. Możliwości zaspokojenia tych potrzeb szuka się na drodze bądź oszczędności zasobów, bądź zwiększenia efektu działalności.

Kolejną zasadą jest równowaga finansowa. Bez jej przestrzegania żadna jednostka gospodarcza w dłuższym okresie nie mogłaby się utrzymać. Gospo­darstwa, które nie mogą jej spełnić, bankrutują lub są zasilane finansowo z zewnątrz, czego może dokonać jednostka gospodarcza wyżej usytuowana hierarchicznie lub budżet władzy terenowej bądź centralnej.

Obie te zasady można traktować jako systemowo obojętne, tzn. występują one i obowiązują w każdym systemie gospodarczym. Kolejne zasady nie są już systemowo obojętne, ale czy w rzeczy samej są to bezwzględne kanony, od których nie ma odchyleń w poszczególnych systemach i modelach gospodarczych?

Zasada autonomii - samodzielnego ustalania planu gospodarczego. Pełna autonomia jednostek gospodarczych jest nie do zrealizowania. Przedsiębiorstwa są zależne - przede wszystkim od rynku i w pewnym zakresie od państwa. Stopień interwencjonizmu państwowego jest różny w poszczególnych krajach i ulega zmianom w zależności od sytuacji. Niezależnie od tego autonomia przedsiębior­stwa ulega ograniczeniu w ramach integracji kooperacyjnej i koncentracyjnej; mogą istnieć np. kontyngenty produkcji wyznaczone dla poszczególnych przedsię­biorstw wchodzących w skład kartelu czy wspólnoty interesów. W koncernach autonomia gospodarcza poszczególnych przedsiębiorstw również nigdy nie bywa pełna. Zarząd koncernu może wyznaczyć zadania swoim przedsiębiorstwom lub określić pewne wytyczne do budowy ich planów. Przedsiębiorstwa koncernowe są formalnie samodzielne, ale ich prawa do samodzielnej działalności gospodarczej, w tym również do jej planowania, są przeważnie uszczuplone. Nie można zatem bez zastrzeżeń przyjmować tezy, że w gospodarce rynkowej przedsiębiorstwa są w pełni autonomiczne, chociaż ta zasada w niej dominuje. Szczególną zaś cechą autonomii jest prawo do ustalania własnego planu.

Zasada dochodowości i maksymalizacji zysku. W gospodarce rynkowej przed­siębiorstwa kierują się zasadą dochodowości. Jest ona przyczyną aktywności gospodarczej. Przedsiębiorstwa dążą jednocześnie do maksymalizacji zysku. Jest to jednak cel trudno osiągalny, chociaż stanowi silną podnietę do podejmowania działalności i konkurowania na rynku. W efekcie tej aktywności przedsiębiorstwo osiąga określoną nadwyżkę dochodów nad wydatkami. Najczęściej nie jest to zysk maksymalny, lecz zadowalający.

Zysk bynajmniej nie stanowi jedynego celu przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej. Szczególnie w warunkach dobrej sytuacji gospodarczej wyłaniają się motywy dodatkowe, np. zdobycie odpowiedniej pozycji na rynku, przodownictwo w niektórych rodzajach działalności, zwiększenie wartości przedsiębiorstwa, wybudowanie okazałego gmachu, nowoczesny wystrój wnętrz siedziby, określone świadczenia na rzecz załogi itp. Ponadto w gospodarce rynkowej działają również przedsiębiorstwa nie nastawione na zysk. I chociaż stanowią one nieliczną grupę, sam fakt ich istnienia dowodzi, że żaden system ekonomiczny nie wyklucza funkcjonowania takich jednostek.

Zasada formy własności. W gospodarce rynkowej dominuje własność prywat­na. Działa w niej bowiem dużo małych i średnich przedsiębiorstw i niewiele dużych w formie spółek kapitałowych. Obok nich, w zasadzie w każdym kraju, działają przedsiębiorstwa publiczne, podlegające władzom komunalnym i państ­wowym. Własność prywatna nie jest zatem wyłączna.

Własność prywatną przeciwstawia się publicznej m.in. dlatego, że przed­siębiorstwem prywatnym kieruje właściciel, a publicznym - urzędnik. W prak­tyce wyłącznie właściciel zarządza tylko małym przedsiębiorstwem. W średnich i dużych mamy do czynienia z podziałem pracy w zarządzaniu - funkcję kierowania obejmują wyspecjalizowani, płatni „urzędnicy", zwani menedżerami. Jest to szczególnie widoczne w spółkach, a zwłaszcza w spółkach akcyjnych.

Inną cechą prywatnych przedsiębiorstw jest prawo właściciela do decydowa­nia o wszystkim; również ta cecha przysługuje właściwie tylko małym firmom prywatnym. W dużych jednostkach zachodzi potrzeba dzielenia się decyzjami gospodarczymi z najemnym personelem kierowniczym, a ponadto, jak np. w Niemczech, niektóre decyzje trzeba podejmować wspólnie z załogą. Właściciel nie jest więc jedynym decydentem.

Przedstawione cechy jednostek gospodarczych i zasady, którymi się kierują, pozwalają stwierdzić, że nie istnieje nic nadrzędnego nad przedsiębiorstwami, co mogłoby tworzyć obszar badań nauki o przedsiębiorstwie. Tym obszarem jest wyłącznie przedsiębiorstwo występujące w różnych formach, o mniej lub bardziej rozwiniętych cechach, które je identyfikują (trudno przy tym jednoznacznie stwierdzić, czy ułomność (lub brak) niektórych cech jednostki gospodarczej wystarcza, by nie traktować jej jak przedsiębiorstwo).

W obrębie gospodarki rynkowej można wyróżnić kilka jej typów, np. kapita­lizm agresywny - amerykański i (jako przeciwwaga) kapitalizm koncyliacyjny - kapitalizm społeczny - niemiecki. Bardziej szczegółowe rozróżnienie podaje R. Boyer. Wylicza on cztery typy kapitalizmu:

1. Kapitalizm rynkowy. Dominuje on w USA, Nowej Zelandii, Australii, Kanadzie i w mniejszym stopniu w Anglii. W krajach tych „mechanizm rynkowy rządzi prawie wszystkimi sferami aktywności gospodarczej i społecznej, innowacje pobudza indywidualne zawłaszczanie płynących z niej zysków i organizuje się ona na podstawie ścisłego przestrzegania praw do własności intelektualnej [...]. Ustawodawstwo ma na celu podtrzymanie konkurencyjności". W krajach tych kładzie się nacisk „... na ograniczenie roli państwa, co pociąga za sobą słabą ochronę socjalną i bardzo niewielką redystrybucję fiskalną".

2. Kapitalizm mezokorporacyjny „... opiera się [...] na całej serii procesów koordynujących działanie sił rynkowych. Tak więc w Japonii innowacja jest wynikiem wspólnego korzystania z know-how, a zgromadzenie tej praktycznej wiedzy zakłada wielką stabilizację wykwalifikowanej siły roboczej w firmie, gdzie współpracują z sobą dyrektorzy i pracownicy najemni". Jest to koordynacja dokonywana przez instytucje rządowe lub pararządowe.

3. Kapitalizm socjaldemokratyczny. Jest to model „..., w którym rokowania między pracodawcami, związkami zawodowymi i przedstawicielami państwa są najlepszym narzędziem do zapewnienia konkurencyjności na dalszą metę, stałego wzrostu dochodów przy jak największym przestrzeganiu równości". Model ten praktykuje się w Szwecji, jego funkcjonowanie w latach dziewięćdziesiątych ulega jednak pewnym zakłóceniom.

4. Kapitalizm etatystyczny. Jest to model dominujący w krajach romańskich (m.in. we Francji), w którym „partnerom społecznym niełatwo przychodzi negocjować; ponieważ pracodawcy nie są dostatecznie potężni, by narzucić swoją strategię, a logika rynku jest hamowana, to zadaniem państwa w tych krajach jest spowodowanie w sposób bezpośredni lub pośredni procesów dostosowawczych w dziedzinie gospodarczej i finansowej".

W praktyce żaden z modeli nie występuje w czystej postaci (np. model niemiecki łączy częściowo model trzeci z czwartym). Ich konstruowanie pozwala jednak na określenie zróżnicowanych cech przedsiębiorstw, zależnych m.in. od otoczenia (systemu, w którym funkcjonują).

Obok przedsiębiorstw istnieją również zakłady. Pełnią one funkcję - po pierw­sze, bazy materialno-technicznej (w której realizuje się procesy gospodarcze) - oraz po drugie, wewnętrznej jednostki organizacyjnej przedsiębiorstw bardziej złożo­nych. W pierwszym ujęciu zakład stanowi jak gdyby jedną stronę przedsiębior­stwa i prowadzi procesy gospodarczo-produkcyjne, a samo przedsiębiorstwo realizuje procesy finansowe, czyli prezentuje drugą jego stronę. Wydzielenie zakładu z przedsiębiorstwa wynika zatem z potrzeby określenia jego bazy materialnej.

Nazwę zakładu nadaje się jednak także jednostkom organizacyjno-gospodar-czym w przedsiębiorstwach wielozakładowych, w których trudno koordynować wszystkie procesy gospodarcze z jednego ośrodka. Jako jednostki organizacyjno--gospodarcze mają one różny stopień autonomii i często trudno je praktycznie odróżnić od przedsiębiorstw. Istnieje jednak cecha formalna, która stanowi o ich odmienności: jest nią osobowość prawna, przysługująca przedsiębiorstwu - zakład zaś jej nie ma.

Z tego wywodu wynika, że zakład jest podrzędny w stosunku do przedsiębior­stwa; nauka o przedsiębiorstwie nie może pominąć problemu jego podwójnej roli: bazy materialnej dowolnego przedsiębiorstwa i jednostki organizacyjno-gospo-darczej przedsiębiorstw wielozakładowych.

Po wyjaśnieniach dotyczących przedsiębiorstwa i zakładu należałoby podać definicję przedsiębiorstwa. Jest wiele ujęć tego terminu; najprostszym byłoby określenie, że jest to gospodarstwo prowadzące działalność zarobkową. Nie precyzuje ono jednak cech przedsiębiorstwa. Można je wyliczyć w nieco szerszej definicji, ale, jak pokazano, do wszystkich można mieć większe lub mniejsze zastrzeżenia. Dlatego też w definicji ujmiemy tylko niektóre cechy. Przyjmujemy zatem, że przedsiębiorstwo jest jednostką gospodarczą, działającą na własny rachunek w celu osiągnięcia korzyści materialnych (zysku) i ponoszącą ryzyko i odpowiedzialność zgodnie z przepisami prawa i stosunkami rynkowymi [16, s. 91].

T. Gruszecki - nie podając definicji - formułuje najważniejsze cechy przedsiębiorstwa o charakterze uniwersalnym następująco:

,,a) jest ono podmiotem gospodarczym działającym w sferze produkcji i wy­twarzającym w sposób zorganizowany dobra i usługi na potrzeby odbiorców, w ostatecznym efekcie - konsumentów;

b) ekonomicznej podmiotowości przedsiębiorstwa towarzyszy podmiotowość prawna, polegająca na przypisaniu osobie fizycznej lub prawnej skutków działań przedsiębiorstwa;

c) przedsiębiorstwo działa profesjonalnie w celu maksymalizacji korzyści materialnych, a jako podmiot pozostaje wyłącznie w obszarze zjawisk gospodar­czych, nie zaś politycznych;

d) ekonomiczną podstawą funkcjonowania przedsiębiorstwa jako odrębnego podmiotu jest kapitał (suma praw materialnych i niematerialnych, ale wycenial-nych), którego wartość jest w znaczącej mierze ustalana przez mechanizm rynkowy;

e) kapitał ten jest zawsze czynny i zaangażowany (częściowo lub w całości) w przedsięwzięcie będące określoną kombinacją czynników produkcji;

f) przedsiębiorstwo animuje przedsiębiorca (kupiec), który podejmuje decyzje kapitałowe (zwłaszcza dotyczące kierunków podziału zysku) i ponosi w dużym stopniu ryzyko kapitałowe, a jego zakres może być ograniczony do wartości kapitału;

g) w systemie gospodarczym przepisy prawa decydują, które formy or­ganizacyjne mogą występować na rynku jako przedsiębiorstwa".

Podana wcześniej definicja przedsiębiorstwa oraz zbiór jego cech pozwalają z kolei na określenie przedmiotu nauki o przedsiębiorstwie. Na temat sposobu ujęcia tej nauki istnieją różne poglądy (koncepcje): od skrajnie wąskiego, w którym przyjmuje się, że zajmuje się ona wyłącznie problemami gospodarowa­nia w przedsiębiorstwie, do szerokiego, traktującego przedsiębiorstwo jako układ socjotechniczny. Według pierwszego poglądu problemami innymi niż gospodarcze zajmują się inne także dyscypliny naukowe, dla których przedsiębiorstwo jest obiektem badań jednym z wielu; są to nauki techniczne, prawne, socjologiczne, psychologiczne itp. Przedmiot n. o p. może być opisany jako równoznaczny z przedmiotem wszystkich decyzji gospodarczych, których dokonuje się w ramach przedsiębiorstwa, decyzje zaś dotyczą celów, środków i metod działania. Niewątpliwie tak ujmowany przedmiot n. o p. ma wąsko gospodarczy charakter: reprezentowany jest w nim tylko punkt widzenia właściciela.

W przedsiębiorstwie, jeżeli nie jest ono tylko jednoosobowym gospodarstwem, zachodzą również stosunki między ludźmi: właścicielem i pracownikami, właś­cicielem i kierownikiem, kierownictwem i pracownikami; tym zajmuje się so­cjologia. Jednak układ tych stosunków wpływa na gospodarowanie i dlatego też w nauce nie można go pominąć. Prócz tego pracownik nie może być traktowany wyłącznie przedmiotowo - jako czynnik produkcji. Jego nastawienie psychiczne wpływa przecież na wyniki zarówno jego pracy, jak i całego przedsiębiorstwa. Dlatego też n. o p. powinna ujmować człowieka w jego podwójnej roli: przedmiotowej i podmiotowej. Ujęcie tej podwójnej roli człowieka w przedsiębiorstwie wraz z koncepcją gospodarowania rozszerza krąg wiedzy o przedsiębiorstwie. Jest to więc nowa koncepcja - zintegrowana z podejściem ekonomicznym i społeczno-naukowym. Ujmuje ona też elementy kierowania przedsiębiorstwem. Koncepcja ta, z przewagą podejścia ekonomicz­nego, jest prezentowana w naszej pracy.

Z powyższych rozważań wynika, że n. o p. powinna być nauką otwartą, rozwijającą się w miarę lepszego poznawania rzeczywistości, a konkretnie procesów rządzących przedsiębiorstwem. Rozwój ten każe jej wykorzystywać niezbędne fragmenty wiedzy innych nauk, a mianowicie psychologii, socjologii, zarządzania itp. Następuje integracja nauk i posługiwanie się wspólnym językiem. N. o p. zapożycza zatem pewne pojęcia np. z nauk przyrodniczych, ujmując przedsiębiorstwo jako żywy organizm. Nie zmienia to charakteru n. o p., roz­szerza natomiast jej horyzonty i pozwala lepiej poznać i zrozumieć rzeczywistość. N. o p., jak wszystkie inne nauki, nie jest skostniała, lecz ulega ewolucji.

Nauka o przedsiębiorstwie zajmuje się wnętrzem przedsiębiorstwa, ale też jego stosunkami z otoczeniem; nie można ograniczać się tylko do wnętrza czy tylko do relacji zewnętrznych. W pierwszym przypadku rolę przedsię­biorstwa sprowadza się tylko do działalności produkcyjno-usługowej - do roli zakładu, w drugim zaś uwypukla się funkcjonowanie na rynku i jego aspekt

finansowy. Przedmiotem zainteresowania n. o p. są obie strony jego działalności. Prowadząc proces gospodarczy, przedsiębiorstwo wchodzi w stosunki z otocze­niem, jest bowiem systemem otwartym. Kupuje niezbędne mu przedmioty i środki pracy, zatrudnia ludzi, planuje i organizuje działalność, kieruje nią, motywuje ludzi i kontroluje ich, likwiduje zatargi między pracownikami, stwarza im warunki do wydajnej i dobrej jakościowo pracy, a jednocześnie sprzedaje dobra i usługi, utrzymuje kontakty ze swoimi kontrahentami, zawiera z nimi umowy, pożycza pieniądze w banku i rozlicza się z nim, inwestuje w inne przedsiębiorstwa, uczestniczy w obrocie kapitałowym, płaci podatki, komunikuje się ze społeczeń­stwem przez środki masowego przekazu itp. Działania przedsiębiorstwa są więc różnorodne, skierowane do jego wnętrza i na zewnątrz. Problemy te są m.in. przedmiotem zainteresowania n. o p.

Nauka o przedsiębiorstwie jest nauką stosowaną. Oznacza to, że wyniki jej badań mają znaczenie praktyczne. Jak pisze J. Kwejt - „ważną cechą teorii przedsiębiorstwa w aspekcie mikroekonomicznym jest ścisłe powiązanie w niej teorii naukowych, charakteryzujących się abstrakcyjnym uogólnieniem, z praktyczną celowością, jaką stanowi możność zastosowania w konkretnych warunkach i dla konkretnych zadań. Celowość ta nadaje teorii przedsiębiorstwa charakter nauki stosowanej, jak to ma miejsce z naukami przyrodniczymi czy technicznymi."

Nauka o przedsiębiorstwie nie jest wiedzą potoczną. Stworzona jako wynik uogólnienia doświadczeń przedsiębiorstw oraz weryfikowania w praktyce ogól­nych naukowych stwierdzeń, nauka ta opisuje i objaśnia rzeczywistość oraz wskazuje kierunki jej przekształceń.

Opisywanie rzeczywistości polega na przedstawianiu zjawisk zachodzących w przedsiębiorstwie wskutek prowadzenia działalności. Zjawiska te są wynikiem wewnętrznych i zewnętrznych reakcji na (aktywne) istnienie przedsiębiorstwa. Opis rzeczywistości polega również na grupowaniu faktów i szukaniu powiązań między ich zbiorami. Objaśnianie rzeczywistości jest już wyższym etapem poznania naukowego. Tłumaczy się wówczas, dlaczego zachodzą określone procesy i związki. Szuka się ich przyczyn. Uogólnia się pewne prawidłowości. Formułuje się pewne twierdzenia. W tym ujawniają się m.in. teoretyczne pod­stawy n. o p. Z objaśnienia rzeczywistości i dostrzegania prawidłowości można wyprowadzić pewne wskazówki dla praktyki. Szczególne znaczenie ma ukazanie kierunków przekształceń rzeczywistości przedsiębiorstwa, sposobów osiągania lepszych efektów ekonomicznych i prawidłowych relacji między ludźmi. Nauka o przedsiębiorstwie nie może od tego abstrahować.

Nauka o przedsiębiorstwie dzieli się na ogólną naukę o przedsiębiorstwie i specjalne (wyspecjalizowane) nauki o przedsiębiorstwie. Ogólna nauka o przedsiębiorstwie zajmuje się problemami, które są wspólne dla wszystkich jednostek gospodarczych, niezależnie od rodzaju prowadzonych przez nie działalności i jest podstawą wydzielenia z niej nauk specjalis­tycznych. Są one ujmowane zwykle w dwóch przekrojach: działowo-gałęziowym i funkcjonalnym. Pierwszy z nich pozwala zidentyfikować np. naukę o przedsię­biorstwie przemysłowym, budowlanym, handlowym, transportowym, bankowym, ubezpieczeń itp. Przekrój funkcjonalny ujawni m.in. naukę o: zaopatrzeniu, produkcji, zbycie, finansach, inwestycjach przedsiębiorstwa itp.

Ogólna nauka o przedsiębiorstwie koncentruje się na problemach teoretycz­nych, specjalistyczne zaś są bliższe praktyki.