Całość zapasów materiałowych przeznaczonych dla działalności eksploata-cyjnej, na którą składają się materiały, opakowania8 i nowe przedmioty nietrwałe, może być ujmowana na jednym koncie syntetycznym  „Materiały" lub — w zależności od potrzeb branżowych — na kilku kon­tach syntetycznych. Do kont syntetycznych prowadzi się urządzenia (kon­ta) analityczne według miejsca składowania materiałów (osób odpowie­dzialnych) i ich asortymentów.
Konto „Materiały" służy do ewidencji — stanowiących własność przedsiębiorstwa — zapasów zarówno znajdujących się w przedsiębior­stwie, jak i będących na przechowaniu u osób trzecich. Na koncie tym księ­guje się wszystkie przychody i rozchody materiałów na podstawie doku­mentów obrotu materiałowego, z wyjątkiem przychodu materiałów, które:
— przyjęte do biuro rachunkowe są bezpośrednio przekazywane do zu­życia, przerobu itp.;
7 Jeżeli produkty te nie są zaliczane do produkcji towarowej przedsiębiorstwa. Chodzi o opakowania sprzedawane odbiorcom.Ze względu na niską cenę jednostkową (np. materiały biurowe) nie podlegają kontroli wartościowej, ale w całości są odpisywane w koszty; materiały takie są kontrolowane tylko ilościowo; na koniec roku stan tych materiałów podlega wycenie i jest ujmowany na kencie „Materiały" w korespondencji z odpowiednim kontem kosztów.
Podstawowymi źródłami przychodów materiałów są: zakup, przychody z własnej produkcji, przerób materiałów, przesunięcia z innych magazy­nów oraz zwroty materiałów, szczególnie z działalności produkcyjnej. Zwroty materiałów mogą polegać na rzeczywistym przekazaniu materia­łów z wydziałów produkcyjnych do magazynu bądź na ewidencyjnym zwrocie pobranych, lecz nie zużytych, materiałów, udokumentowanym do­wodem „Zw", który jest wystawiony w końcu okresu. Na podstawie jed­nocześnie wystawianego dowodu „Rw" — pod datą następnego okresu sprawozdawczego — następuje rozchód do produkcji. W wyniku tej ma­nipulacji wartość nie zużytego materiału nie obciąża kosztów okresu spra­wozdawczego i — mimo że materiał ten znajduje się w wydziale produk­cji — jest objęty ewidencją na koncie ,,Materiały".
Główne rodzaje rozchodu materiałów to: wydanie materiałów do zu­życia eksploatacyjnego, wydanie materiałów do przerobu, przesunięcia międzymagazynowe, sprzedaż (wewnętrzna) materiałów na cele inwesty­cji i remontów kapitalnych oraz ewentualnie sprzedaż materiałów zbęd­nych lub niechodliwych. Ponadto na koncie „Materiały" ujmuje się rozchód materiałów przekazanych nieodpłatnie innym przedsiębiorstwom, jednostkom budżetowym, zakładom naukowym, szkołom itp. Wartość materiałów wydanych nieodpłatnie może być księgowana w ciężar konta „Fundusz statutowy w środkach obrotowych", w ciężar kosztów, jeśli materiały zostały przekazane w ramach współpracy naukowo-technicznej z zakładami naukowymi lub — w pozostałych wypadkach — w ciężar kon­ta „Straty i zyski".
Podstawowe zapisy księgowe obrotów ilościowo-wartościowych. Zapisy te są dokonywane w cenach ewi­dencyjnych materiałów. Ponadto — w wypadku stosowania stałych cen ewidencyjnych — księgowaniom tym towarzyszy wyksięgowanie odchy­leń od przyjętych cen. Księgowania odchyleń dotyczących przychodu są dokonywane bieżąco, zaś odchyleń przypadających na rozchód — okre­sowo, ,w jeden ze sposobów podanych w poprzednim rozdziale.
Objaśnienia   do   schematu:

1. Przyjęcie zakupionych materiałów.

2. Przychody materiałów i odpadków pocho­dzących   z   własnej   produJkcji,   inwestycji,   remontów   itp,  

3.   Przychód   materiałów, 5 Uchwała nr 164 Rady Ministrów z dnia 6 sierpnia 1971 r. w sprawie rozporzą­dzania przez państwowe jednostki organizacyjne niektórymi ruchomymi składnika­mi majątkowymi (Mon. Pol. nr 46, poz. 292). z przerobu.

4. Zużycie netto 10 materiałów przez działalność operacyjną (po potrąceniu zwrotów).

5. Zużycie netto materiałów przez działalność socjalną i bytową.

6. Wy­danie materiałów do przerobu.

7. Wydanie materiałów sprzedanych oraz dla dzia­łalności inwestycyjnej i remontów kapitalnych.

8. Zwroty materiałów przez odbioru ców.

9. Postawienie materiałów do dyspozycji dostawcom n.

10. Nadwyżki materiałów.

11. Niedobory i szkody materiałów.

12. Przekazanie nieodpłatne materiałów, zło­mowanie materiałów itp.

13. Przesunięcia materiałów.

14. Ujęcie materiałów obcych w ewidencji pozabilansowej.

15. Rozchód materiałów obcych z ewidencji pozabilan­sowej.

Szczególnie istotne znaczenie ma ewidencja i kontrola rozchodu mate­riałów na cele produkcyjne. W gałęziach przemysłu zwłaszcza materiałochłonnych, a także w tych, w których wartość kosztów materiałowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia kosztów produkcji, jest konieczna odpowiednia kontrola zużycia materiałów wydanych do produkcji. Chodzi tu nie tylko o stwierdzenie prawidłowości danych dowodów rozchodowych, lecz również o określenie produktów uzyskiwanych w wyniku zużycia, a więc ustalenie wydajności surowca. Kontrola taka jest prowadzona z re­guły w jednostkach naturalnych (kg, m itp.).
W tym celu następuje porównanie określonej ilości wsadu materiało­wego z odpowiadającym mu uzyskiem produktów (dobrych i zabrakowanych), zawierających te materiały, z uwzględnieniem odpadków warto­ściowych i bezwartościowych. Różnica stanowi ubytki (straty). Niekiedy przekroczenie pewnej, z góry określonej, dopuszczalnej normy ubytków może być uznane za niedobór materiałów w produkcji, wymagający prze­prowadzenia odpowiedniego postępowania wyjaśniającego.
Dokładna kontrola zużycia dotyczy z reguły podstawowych surowców w danej branży (głównych, wchodzących w skład produktu), przy czym możliwość takiej kontroli (bilansowania) jest uzależniona od specyficznych cech procesów produkcji oraz technicznych jej możliwości.
Zapasy materiałów wykazuje się w bilansie według cen ewidencyjnych, skorygowanych o dotyczącą część odchyleń od cen ewidencyjnych.