Koszty powstające na wydziałach produkcji podstawowej są ujmowane:

• „Produkcja podstawowa",
• ,,Koszty wydziałowe" .

Na koncie „Produkcja podstawowa" ewidencjonuje się — w za­leżności od przepisów branżowych — koszty produkcji podstawowej (wy­robów, półfabrykatów, robót i usług przemysłowych) nie zaliczone do kosz­tów wydziałowych. Mogą to być na przykład koszty:

• płac wraz z przypadającymi na nie narzutami składek ubezpieczeń społecznych pracowników bezpośrednio zatrudnionych w produkcji,
• materiałów zużywanych przy wytwarzaniu produktów,
• usług obcych związanych z wytwarzaniem określonych produktów itp.

Na koniec okresu na konto to przenosi się dotyczące produkcji podsta­wowej narzuty kosztów zakupu oraz kontraktacji i skupu przypadające na zużyte materiały (w korespondencji z kontami), odpisy kosz­tów rozliczanych w czasie, np. kosztów uruchomienia nowej produkcji (w korespondencji z kontami), narzuty kosztów wydziałowych i ogólnozakładowych (w korespondencji z kontami) oraz straty na brakach (w korespondencji z kontem).
Konto „Produkcja podstawowa" jest obciążane również kosztami zużycia własnych półfabrykatów pobranych do produkcji z magazynu (w korespondencji z kontem i ewentualnie z kontem). Ewidencja analityczna do konta powinna stwarzać możliwość usta­lenia kosztów wytworzenia produkcji podstawowej według pozycji kalku­lacyjnych, skalkulowania kosztów określonych wyrobów produkcji pod­stawowej lub ich grup oraz analizy kosztów produkcji podstawowej biuro rachunkowe — w zależności od potrzeb — według etapów wytwarzania lub części składo­wych wyrobów.
Ewidencję analityczną prowadzi się według grup wyrobów, wydziałów, faz produkcji itp., a w tych ramach — według pozycji kalkulacyjnych. Metody ewidencji i rozliczania kosztów produkcji podstawowej są różne w zależności od rodzaju, typu i organizacji produkcji. Ewidencję tę pro­wadzi się:

a)  przy produkcji jednostkowej i małoseryjnej — w formie kart kalku­lacyjnych poszczególnych zleceń,
b)  przy produkcji masowej oraz wielko- i średnioseryjnej — w formie zbiorczych zestawień kalkulacyjnych lub zestawień kalkulacyjnych i kont analitycznych wydziałów, zestawionych według jednostek kalkulacyjnych,
c)   przy produkcji złożonej wielofazowej — w formie kart poszczegól­nych faz produkcji.

 

Koszty zgromadzone na koncie „Produkcja podstawowa" — po uprzednim ich zmniejszeniu o wartość odpadków powstałych przy produk­cji podstawowej — dotyczą wytworzonych produktów, to jest wyrobów gotowych, robót przemysłowych, półfabrykatów i produkcji w toku.
Koszty poszczególnych produktów są ustalane za pomocą kalkulacji, której metody zależą od rodzaju produkcji (patrz następne rozdziały do­tyczące kalkulacji kosztów produkcji).
Koszt gotowych wyrobów przyjętych do magazynu ewidencjonuje się na koncie „Rozliczenie produkcji towarowej" i na koncie „Wyro­by gotowe", przy czym koszt rzeczywisty wytworzenia wyrobów goto­wych (ustalony w drodze kalkulacji) jest księgowość na dobro konta i w ciężar konta.
Koszt wykonanych robót przemysłowych jest przenoszony z konta „Produkcja podstawowa" — jeśli nie przewiduje się innego sposobu ujęcia w przepisach szczegółowych — poprzez konto „Rozliczenie produkcji towarowej" na konto „Roboty i usługi wykonane" lub na konto „Sprzedaż robót przemysłowych".
Wartość półfabrykatów przenosi się z konta „Produkcja podsta­wowa" na stronę Dt konta „Półfabrykaty" a w wypadku ich bez­pośredniego zużycia przez inny wydział (fazę) produkcyjny — na stronę Dt konta.
Ponadto w toku produkcji podstawowej mogą powstać:

 

• braki nienaprawiałne, księgowane na koncie „Braki",
• narzędzia, przyrządy i inne materiały wytworzone na własne po­trzeby, których równowartość jest przenoszona na konto „Rozlicze­nie materiałów z własnej produkcji",